فید بک رفتاری از مهمترین دانسته های رفتاری می باشد که آگاهی بر آن و اطلاع از نحوه عملکرد و کاربرد آن تأ ثیرات بسیار مهم و اساسی در روند کنترل امور در سیستم های مدیریتی و کنترلی خواهد داشت و لذا افرادی که به این فرآیند آگاهی داشته و روش استفاده ازآن را بدانند در زمینه های کنترلی و مدیریتی بسیار موفق و پیشتاز خواهند بود و جالب اینکه تمام شکست های مدیریتی ناشی از بی توجهی و عدم آشنایی با این فرآیندمی باشد.
در تعریف ساده فیدبک رفتاری یا عکس العمل رفتاری می توان قانون نیوتن در علم فیزیک را مثال زد که«هر عملی عکس العملی دارد مساوی و در جهت مخالف آن»
البته فیدبک رفتاری تفاوت های عمده ای با فیدبک فیزیکی دارد که از جمله آن مساوی نبودن عکس العمل در مقدار و تعداد است. هر عملی که ما انجام می دهیم نتیجه ای را به دنبال خواهد داشت و هر معلولی با علتی در ارتباط است.هر رفتاری که ما در اجتماع انجام دهیم باعث ایجاد یک یا چند عکس العمل از طرف اجتماع به سوی ما خواهد شد و این مطلب در عین سادگی و مسلم بودن، بسیار جدی و تأثیر گذار است. مدیران موفق همواره به صورت آگاهانه یا نا خود آگاه به این موضوع توجه دارند و در انجام تمام امور به این امر دقت فراوان دارند.راز اصلی موفقیت رؤسا،مدیران ومتفکران توانایی در پیش بینی فیدبک های رفتاری و استفاده صحیح از آن در تصمیم گیری ها می باشد.
حال که اهمیت موضوع و تأثیر فوق العاده آندر مدیریت و پیشرفت اجتماعی تا حدودی روشن شد در ادامه به روش یاد گیری و مهارت یافتن در این فرآیند مدیریتی می پردازیم:بسیاری از عکس العمل های رفتاری کاملاً مشخص می باشد و در هر زمان و هر مکان بصورت مشابه عمل می کنند.به عنوان مثال افرادی که در اجتماع به دیگران اهمیت داده و احترام اطرافیان خود را در همه حال حفظ می کنند در عکس العمل از طرف اجتماع هم همواره مورد احترام واقع می شوند. اما موضوع مورد بحث ما در فیدبک های پیچیده تر در امور مدیریتی و کنترلی می باشد و این زمانی اهمیت پیدا می کند که نتیجه یک رفتار بطور قطعی و مسلم بر ما روشن نیست و یک عمل ممکن است فیدبک های متفاوتی را ایجاد کند.راه پیش بینی آن از طرق مختلفی امکان پذیر می باشد که چند مورد از آن را که افراد موفق انجام می دهند به اختصار بیان می کنیم:
ساده ترین راه الگو برداری از رفتار های افراد موفق در حیطه فعالیت خود ما می باشد بدین معنا که اگر فردی در موقعیت مشابه ما فعالیت می کند و شرایط اجتماعی او با شرایط ما همخوانی دارد و در امور اجتماعی و مدیریتی و کنترلی خود موفق است را الگوی خود قرار داده و بی آنکه بخواهیم دلیل موفقیت آمیز بودن عمل اورا بدانیم کپی برداری رفتاری کنیم.
ساده ترین و سریع ترین راه در دستیابی به موفقیت در زمینه فید بک رفتاری همین روش می باشد که البته هوشمندی و زیرکی خاص خود را می طلبد اما شدیداً توصیه می شود. خیلی از مدیران با اینکه می دانند این روش بسیار قدرتمند و در عین حال ساده و سریع می باشد به دلیل غرور و خود بر تربینی از کپی برداری خودداری نموده و ترجیح می دهند که همه چیز را طبق نظر و تجربه خود در سیستم زیر دست خود اعمال کنند این امر متأسفانه در جامعه ما شیوع فراوان دارد و علت بسیاری از عقب ماندگی های ساختاری در امور اجتماعی،اداریو حتی خانوادگی همین امر می باشد.
اما راه دیگر، روش آزمون وخطا می باشد که بسیاری از مدیران موفق زیرکانه از این روش استفاده می کنند. بدین صورت که در مواردی که اهمیت عکس العمل اجتماع زیر دست زیاد نباشد و تأثیرات منفی قدرتمندی نداشته باشد فرد مدیر در زمینه مورد خود عملی را انجام داده و نتایج عمل خود را به دقت مورد تجزیه و تحلیل قرار داده و چنانچه به نتیجه رسیددر موارد مشابه مهمتر از همین رفتار و عمل استفاده می کند البته این بار نتیجه را بخوبی می داند.بعنوان مثال یک مدیر برای بار اول جواب یک د خواست غیر مهم از طرف زیر دست یا بالا دست خود را به صورتی که در ذهن دارد میدهد و نتیجه عمل خود را به دقت پیگیری و مثبت می نماید. در صورتیکه به نتیجه مناسب رسید این عمل را در موارد مشابه مهمتر بکار می بندد.البته بطور« هوشمندانه»البته این روش بصورت نا خودآگاه در اجتماع رواج زیادی دارد و افرادی در استفاده از آن موفق می شوند که بتوانند نتیجه گیری صحیح از آزمون اولیه خود کسب کنند.
با توجه به مطالب ذکر شده به نظر می رسد که استفاده از فن فید بک رفتاری در مدیریت و کنتذل سازمان کاملاً جدی و ضروری می باشد و در صورت عدم بکار گیری آگاهانه این فن امیدی به موفقیت چشم گیر نیست. با توجه به اهمیت موضوع، آموزش این فن به مدیران و رؤسا تأثیرات بسیار مفیدی در پیشرفت اجتماع در پی آن پیشرفت رفتاری جامعه خواهد داشت.
محمد مهدی طاهرنژاد
